RIFR : بخش تحقيقات مرتع

يكي از اقدامات مهم بخش تحقيقات مرتع تهيه نقشه پوشش گياهي براي 62 ميليون هكتار از مراتع كشور است. اين مطالعات در قالب طرح ملي شناخت مناطق اكولوژيك كشور از سال 1367 شروع شده و هنوز هم ادامه دارد. همچنين طرح ملي تعادل دام و مرتع كه در طول 10 سال اخير در مؤسسه انجام شده است، هم‌اكنون زمينه يك طرح اجرايي را در سطح كشور با همكاري ساير معاونت‌هاي اجرايي ذيربط فراهم نموده كه به عنوان يك اولويت در وزارت متبوع در حال پيگيري است. ايجاد سه ايستگاه جامع مديريت دام و مرتع در آذربايجان غربي، سمنان و كهكيلويه و بويراحمد، اتمام مطالعه مربوط به جامعه‌شناسي فردي 50 گونه مرتعي از ديگر فعاليت‌هاي اين بخش مي‌باشد. مناسب است اراضي كم بازده در كشور كه به‌طور عمده به كشت ديم گندم و جو اختصاص دارند و يا به عللي رها شده‌اند تا با كشت علوفه ديم از بهره‌وري بيشتري برخوردار گردند، در اين راستا بخش تحقيقات مرتع با اجراي طرح‌هاي تحقيقاتي در زمينه مقايسه عملكرد علوفه يونجه در شرايط ديم به اين باور رسيده است كه كشت گياهان علوفه چند ساله ديم مانند يونجه بر كشت هر ساله گندم و جو ترجيح دارد و در اين مقايسه توليد علوفه خشك در هكتار در اغلب نقاط كشور به مراتب بيش از توليد دانه و كاه گندم و جو بوده است.

موضوع مورد مطالعه ديگر، مقايسه عملكرد علوفه ارقام مختلف يونجه در شرايط ديم ايران بوده است كه اين طرح به مدت 3 تا 6 سال در بخش تحقيقات مرتع مؤسسه در 8 منطقه آب و هوايي كشور (زنجان، اصفهان، گرگان، بجنورد، كجور، طالقان، زاغه لرستان، قائد رحمت لرستان) در مورد23 رقم يونجه ديم انجام شده است. بيشترين عملكرد مربوط به مناطق بجنورد و گرگان با حدود 3 تن علوفه خشك در هكتار براي تمامي ارقام و كم‌ترين عملكرد در منطقه زنجان (كمتر از 2/0 تن در هكتار) بود.

در سال 1379 اثر عوامل محيطي مانند حرارت، شوري، غرقابي، اسيديته خاك، نيترات، نور و دي‌اكسيد كربن بر رشد و تثبيت بيولوژيكي نيتروژن گياه شبدر زيرزميني مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان دادند كه شبدر زيرزميني در خاك‌هايي كه شوري كم (حداكثر تا 5 ميلي‌مولار) و pH بين 5/5-7 دارند قابل كشت مي‌باشد. در خاك‌هاي فقير از نيتروژن، تثبيت نيتروژن اين گياه حداكثر مي‌باشد و در خاك‌هاي غني از نيتروژن اين گياه از ذخيره نيتروژن خاك استفاده مي‌كند. در شرايط غرقابي رشد گياه متوقف مي‌شود.

در سال 1378 جنبه‌هاي فيزيولوژيكي افزايش عملكرد در يونجه‌هاي ديم مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان داد كه در بين ارقام مورد آزمايش، ارقام يونجه آمريكايي - 2591 و FAO - 2566 و كردستان 20321 از نظر مقاومت به تنش كمبود آب برتر از ارقام ديگر بودند. در خصوص ارقام كريساري، قره يونجه، سربندي و استراليايي - 2129 در شرايط مختلف رطوبتي (35% و 75% ظرفيت مزرعه‌اي) و مقادير مختلف نيتروژن معلوم شد كه ارقام كريستاري و قره يونجه بسيار مقاوم‌تر از ارقام سربندي و استراليايي هستند. در خصوص ارقام كريستاري و قره يونجه، نيتروژن بيشتري از ارقام سربندي و استراليايي (2129) تثبيت نمودند. در نهايت معلوم گرديد كه بين ارقام يونجه در واكنش به تنش خشكي اختلاف وجود دارد.

از ديگر طرح‌هاي تحقيقاتي عمده بخش مي‌توان به طرح ارزيابي مراتع در مناطق مختلف آب‌ و هوايي ايران اشاره كرد كه به عنوان يك اولويت تحقيقاتي هم‌اكنون در دست مطالعه است و در آينده نزديك سازمان‌هاي اجرايي و مرتع‌داران از نتايج تحقيقاتي آن بهره خواهند برد.